اختراع کارمند در محل کار: به نام کیست؟

حق مالکیت اختراع کارمند در قانون ایران

براساس قانون ثبت اختراعات ایران (مصوب ۱۳۸۶) ،مالکیت اختراعی که کارمند در محل کار ایجاد می کند بسته به شرایط آن تعیین می شود. قانون سه حالت اصلی را پیش بینی کرده که هر کدام نتیجه متفاوتی دارند.

ماده ۱۳ قانون ثبت اختراعات: «اگر اختراع ناشی از قرارداد استخدامی باشد که موضوع آن فعالیت اختراعی است ،حق مالکیت متعلق به کارفرما خواهد بود مگر اینکه در قرارداد خلاف آن شرط شده باشد.»

سه حالت اصلی مالکیت اختراع کارمند

عوامل تعیین کننده مالکیت اختراع

برای اینکه بدانی اختراع به چه کسی تعلق دارد ،باید چند عامل را با هم بررسی کنی:

1. متن قرارداد استخدامی و شرح وظایف شغلی کارمند
2. آیا اختراع در ساعات کاری انجام شده یا خارج از آن
3. آیا از تجهیزات،آزمایشگاه یا بودجه کارفرما استفاده شده
4. آیا اختراع مستقیماً به حوزه فعالیت شرکت مربوط است
5. وجود یا نبود توافق نامه محرمانگی یا انتقال مالکیت فکری

نکته مهم دیگر این است که بسیاری از شرکت ها در قراردادهای استخدامی یک بند «انتقال مالکیت فکری» می گذارند. این بند معمولاً تمام اختراعات مرتبط با حوزه کاری شرکت را به طور خودکار به کارفرما منتقل می کند.

حقوق کارمند مخترع و اقدامات لازم

کارمندی که اختراع او به کارفرما تعلق می گیرد از حقوق مالی معینی برخوردار است و باید اقداماتی را انجام دهد:

• دریافت پاداش منصفانه از کارفرما در صورت بهره برداری تجاری از اختراع
• ثبت نام خود به عنوان مخترع در مدارک رسمی ثبت اختراع
• مطالعه دقیق قرارداد استخدامی قبل از شروع هر پروژه اختراعی
• مستندسازی فرآیند اختراع با تاریخ و جزئیات دقیق
• مشاوره با وکیل متخصص مالکیت فکری در موارد اختلافی

در نهایت ،بهترین راه برای جلوگیری از اختلاف این است که قبل از شروع هر فعالیت اختراعی ،وضعیت مالکیت را با کارفرما به صورت کتبی روشن کنی. این کار هم از حقوق کارمند محافظت می کند و هم از اختلافات پرهزینه آینده جلوگیری می کند.